Stare mapy – historia, kolekcjonerstwo i dawna kartografia
Stare mapy pokazują, jak zmieniały się granice, nazwy miejscowości i sposób przedstawiania świata. Poznaj dawną kartografię Polski, historyczne atlasy i panoramy miast. Wybierz temat, od którego chcesz zacząć.
Poradnik kolekcjonera
Jeśli zaczynasz kolekcję, przeczytaj gdzie kupować stare mapy i jak rozpoznać oryginał. Dowiesz się, na co zwrócić uwagę przy ocenie papieru, techniki wykonania i stanu zachowania.
Kartografowie i mapy Polski
Poznaj mapy Bernarda Wapowskiego oraz mapy Wacława Grodeckiego i ich związek z atlasem Orteliusa.
Atlasy i dawne widoki miast
Odkryj atlas Civitates Orbis Terrarum i katalog przedstawionych w nim polskich miast. Poniżej znajdziesz szczegółowe opracowania oraz pozostałe artykuły.
-
Jak powstawały mapy WIG? Od materiałów terenowych do drukowanego arkusza
Na arkuszu WIG drogi, rzeki i miejscowości tworzą uporządkowany obraz terenu. Za tym rysunkiem stoi jednak kilka etapów pracy: zebranie materiałów, ich aktualizacja, opracowanie kartograficzne i druk. Historia tych map pokazuje, jak odradzające się państwo budowało własną dokumentację przestrzeni. Od odziedziczonych map do wspólnego opracowania Instytut Wojskowo-Geograficzny rozpoczął wydawanie map w 1919 roku, a od…
-
Jak znaleźć swoją miejscowość na starej mapie?
Poszukiwanie starej mapy najlepiej zacząć od miejsca i okresu, który nas interesuje. Nazwa miejscowości, jej dawna przynależność administracyjna i skala mapy pozwalają zawęzić wybór. Poniżej pokazuję, jak przejść od nazwy do konkretnego arkusza i zapisać wynik tak, by można było do niego wrócić. 1. Zapisz miejsce, sąsiedztwo i okres Przygotuj obecną nazwę miejscowości, gminę lub…
-
Mikołaj Kopernik jako kartograf — zaginione mapy Warmii i Prus
Kopernik tworzył mapy potrzebne w sprawach granic i wód. Ich historię przybliżają dokumenty, korespondencja i autentyczne zabytki renesansowej kartografii.
-
Oznaczenia na starych mapach — jak rozpoznać młyn, karczmę i dawną osadę?
Na dawnej mapie kilka kresek potrafi opowiedzieć historię miejsca: drogę prowadzącą do młyna, gospodę przy trakcie, cmentarz na skraju wsi. Żeby tę historię odczytać, warto przyjrzeć się zarówno symbolom, jak i drobnym napisom. To właśnie skrót obok budynku często wyjaśnia, do czego służył. W tym przewodniku pokazuję oznaczenia na starych mapach topograficznych na przykładzie arkusza…
-
Od czego zależy wartość starej mapy?
Wartość starej mapy wynika z połączenia jej znaczenia historycznego, cech wydania i stanu konkretnego egzemplarza. Sam wiek jest tylko jedną z informacji. Dwa podobnie wyglądające arkusze mogą pochodzić z różnych edycji, mieć odmienne kolorowanie albo zachować się w zupełnie innym stanie. Dlatego ocenę warto rozpocząć od pytania: co dokładnie przedstawia i czym jest ten egzemplarz?…
-
Mapy Wacława Grodeckiego – od drzeworytu do atlasu Orteliusa
Mapa Polski związana z nazwiskiem Wacława Grodeckiego przeszła drogę od dużego drzeworytu wydanego w Bazylei do karty w atlasie Abrahama Orteliusa. Kolejne redakcje zmieniały format, technikę i zasób informacji, zachowując związek z wcześniejszym opracowaniem. Jej historia pokazuje, jak wiedza o ziemiach polskich trafiała do europejskiego obiegu wydawniczego. [1] [3] Wapowski, Grodecki i Ortelius — chronologia…
-
Mapy, które zaginęły dwukrotnie. Historia Bernarda Wapowskiego
Odnalezione w oprawach ksiąg, utracone ponownie podczas wojny. Historia map Bernarda Wapowskiego, które znamy dziś dzięki dawnym reprodukcjom.
-
Zamoscium w Civitates Orbis Terrarum – analiza najstarszego widoku Zamościa
Widok Zamoscium przedstawia miasto o wyraźnie zaplanowanym porządku: regularne ulice prowadzą ku rynkom, pałac zamyka główną oś, a całość otacza obwód fortyfikacji. Wśród domów wyróżniono instytucje nowej fundacji — kolegiatę, Akademię, ratusz i arsenał. Dzięki temu rycina pozwala prześledzić, jak w jednym założeniu połączono rezydencję magnacką, ośrodek handlu i twierdzę. Atlas historyczny miast polskich datuje…
-
Gdzie kupić stare mapy i jak oceniać ich autentyczność?
Zakup starej mapy zaczyna się zwykle od zainteresowania miejscem, autorem lub samym rysunkiem. Kolejny krok to poznanie konkretnego arkusza: jego wydania, techniki i stanu zachowania. Te informacje pozwalają połączyć przyjemność kolekcjonowania z dobrze udokumentowaną decyzją. Jeśli chcesz sprzedać mapę, przejdź do informacji o skupie starych map i atlasów. Co właściwie kupujemy? Podobny obraz może występować…
-
Polskie miasta w Civitates Orbis Terrarum Brauna i Hogenberga – katalog według tomów i plansz
Polskie miasta w Civitates Orbis Terrarum stanowią niewielką, lecz wyjątkowo cenną część jednego z najważniejszych przedsięwzięć wydawniczych poświęconych ikonografii miast w epoce nowożytnej. Sześciotomowe dzieło Georga Brauna i Fransa Hogenberga, publikowane w Kolonii w latach 1572–1618, zawiera setki widoków, panoram i planów miast z różnych części świata. Wśród nich znajdują się przedstawienia ośrodków położonych na…
Stare mapy jako źródło wiedzy o przeszłości
Dawne mapy, plany i widoki miast pozwalają spojrzeć na historię z zupełnie innej perspektywy. Można na nich odnaleźć nieistniejące już ulice, fortyfikacje, trakty, przedmieścia i budowle, a także zobaczyć, jak na przestrzeni wieków rozwijały się miasta oraz zmieniały granice państw i regionów.
Na Starym Fyrtlu przyglądamy się mapom nie tylko jako zabytkom kartografii, lecz także jako świadectwom swojej epoki. Opisujemy ich autorów, techniki wykonania, okoliczności powstania oraz przedstawione miejsca. Szczególne miejsce zajmują tutaj historyczne mapy Poznania i polskich miast, dawne atlasy oraz panoramy miejskie.
Dawne atlasy i widoki polskich miast
W artykułach poznasz między innymi monumentalne dzieło Civitates Orbis Terrarum, zawierające widoki, panoramy i plany miast dawnej Europy. Omawiamy przedstawienia miejsc położonych na ziemiach polskich oraz najstarszy znany widok Poznania, pokazujący miasto w otoczeniu murów, przedmieść i charakterystycznych budowli.
Publikujemy również katalogi i zestawienia pomagające odnaleźć konkretne miasta, plansze i tomy dawnych atlasów. Dzięki temu kategoria może być punktem wyjścia zarówno do poznawania historii lokalnej, jak i do dalszych poszukiwań kolekcjonerskich.
Kolekcjonowanie i rozpoznawanie starych map
Stare mapy wymagają uważnego oglądania, ponieważ obok oryginalnych obiektów z epoki można spotkać późniejsze odbitki, faksymile, reprinty i współczesne wydruki dekoracyjne. Wyjaśniamy, na co zwrócić uwagę przed zakupem, jakie informacje powinien podać sprzedawca oraz jak oceniać papier, technikę druku, datowanie, stan zachowania i pochodzenie mapy.
Podpowiadamy także, gdzie szukać dawnych map, planów miast, atlasów i rycin: w antykwariatach, domach aukcyjnych, na giełdach staroci oraz w kolekcjach cyfrowych. Niezależnie od tego, czy dopiero zaczynasz kolekcję, czy interesujesz się historią kartografii, znajdziesz tutaj praktyczne poradniki oraz opowieści o mapach, które zachowały obraz dawnego świata.