Historia kartografii Polski — oś czasu (1510–XXI wiek)
1510–2025 · XVI–XXI wiek
Od dawnych map do kartografii cyfrowej
Wybrane mapy i przedsięwzięcia kartograficzne od XVI do XXI wieku. Osobno oznaczam wydarzenia dotyczące odnalezienia, utraty i udostępniania dawnych dzieł.
Czytaj chronologicznie lub wybierz epokę. Wszystkie wydarzenia są widoczne poniżej.
XVI wiek
Mapy i atlasy renesansu
Od prac Kopernika i Wapowskiego do map publikowanych w atlasach.
-
1510–1512
Kartografia
Kopernik kreśli mapę Warmii
Kopernik opracowuje mapę Warmii i zachodnich granic Prus Królewskich na potrzeby zjazdu Rady Królewskiej w Poznaniu. Mapa nie zachowała się.
Pośmiertny portret Mikołaja Kopernika, ok. 1580. Muzeum Okręgowe w Toruniu; domena publiczna. -
1519
Kartografia
Mapa w sporze o Zalew Wiślany
Spór biskupa warmińskiego z Elblągiem staje się powodem przygotowania mapy południowo-zachodniej części Zalewu Wiślanego. Kopernik wykonuje ją w 1519 roku; dzieło nie przetrwało do dziś.
Pośmiertny portret Mikołaja Kopernika, ok. 1580. Muzeum Okręgowe w Toruniu; domena publiczna. -
1526
Kartografia
Przywilej na mapy Wapowskiego
Zygmunt I Stary przyznaje drukarzowi Florianowi Unglerowi przywilej na druk trzech map Bernarda Wapowskiego. Ich fragmenty znamy dziś dzięki dawnym reprodukcjom.
Reprodukcja fragmentu Polonii Bernarda Wapowskiego, około 1526. Oryginał fragmentu zaginął w 1944 roku; znany jest z wcześniejszych reprodukcji. -
ok. 1562
Kartografia
Mapa Grodeckiego wychodzi drukiem
Duża mapa Polski Wacława Grodeckiego ukazuje się prawdopodobnie około 1562 roku. Dedykacja dla Zygmunta Augusta nosi wcześniejszą datę: 1 stycznia 1558 roku.
Przeczytaj całą historię : Mapa Grodeckiego wychodzi drukiem
-
1570
Kartografia
Polska w atlasie Orteliusa
Mapa Polski opracowana na podstawie dzieła Wacława Grodeckiego trafia do Theatrum orbis terrarum Abrahama Orteliusa.
Mapa Polski według Wacława Grodeckiego z atlasu Abrahama Orteliusa. Data tej odbitki nie została ustalona. -
1572
Kartografia
Początek atlasu miast
Ukazuje się pierwszy tom Civitates orbis terrarum Georga Brauna i Fransa Hogenberga. Widoki i plany miast łączą się w nim z opisami ich historii, budowli i mieszkańców.
-
1595
Kartografia
Nowa mapa Polski i Litwy
W atlasie Orteliusa pojawia się nowa wersja mapy Polski i Litwy, oparta na pracy Wacława Grodeckiego i poprawkach Andrzeja Pograbki. Zastępuje wcześniejszą mapę Polski używaną od 1570 roku.
XVII–XVIII wiek
Miasta, regiony i Rzeczpospolita
Widoki miast, mapy regionalne i wieloarkuszowe opracowania.
-
1617–1618
Kartografia
Poznań i Zamość w szóstym tomie
Szósty i ostatni tom Civitates orbis terrarum przynosi m.in. widoki Poznania i Zamościa. Pierwsze wydanie ukazuje się w 1617 roku, a egzemplarz zdigitalizowany w Heidelbergu jest datowany na 1618 rok.
Przeczytaj całą historię : Poznań i Zamość w szóstym tomie
Źródła
- Biblioteka Uniwersytetu w Utrechcie, Town atlas by Braun & Hogenberg (otwiera nową kartę)
- Biblioteka Uniwersytetu w Heidelbergu, Civitates orbis terrarum, tom VI (1618) (otwiera nową kartę)
- Biblioteka Kórnicka PAN, Posnania, sygn. M III 751 (otwiera nową kartę)
- Biblioteka Kórnicka PAN, Zamoscium, sygn. M III 761 (otwiera nową kartę)
Panorama Poznania na planszy Posnania / Crosna w VI tomie Civitates orbis terrarum, wydanym po raz pierwszy w 1617 roku; cytowany egzemplarz ma datę 1618. -
1626
Kartografia
Polska na mapie Johna Speeda
A newe mape of Poland Johna Speeda łączy obraz kraju z widokami miast i postaciami w dawnych strojach. Mapa opowiada więc również o mieszkańcach przedstawianych ziem.
-
1648
Kartografia
Beauplan mapuje Ukrainę
Guillaume Le Vasseur de Beauplan opracowuje mapę Ukrainy na podstawie własnych obserwacji i pomiarów. Wyryta przez Willema Hondiusa mapa pokazuje m.in. twierdze i szlaki tatarskie, a południe umieszcza u góry arkusza.
-
1696
Kartografia
Miasta po doświadczeniu potopu
Dzieło Samuela Pufendorfa o Karolu Gustawie ukazuje się z planami i widokami polskich miast Eryka Dahlbergha. Rysunki powstawały podczas potopu szwedzkiego, kilkadziesiąt lat przed publikacją.
-
1772
Kartografia
Rzeczpospolita na wielu arkuszach
Giovanni Antonio Rizzi Zannoni wydaje Carte de la Pologne. Mapa przedstawia kraj z podziałem na województwa i powiaty, a jej rozległy obraz trzeba złożyć z 24 arkuszy.
-
1783–1804
Kartografia
Perthées przybliża obraz województw
Karol Perthées opracowuje szczegółowe mapy województw, zaczynając od Mazowsza. Korzysta m.in. z informacji zbieranych w parafiach; na arkuszach pojawiają się wsie, drogi, młyny i karczmy. Część map wydrukowano, inne pozostały rękopisami.
XIX wiek
Mapy topograficzne i tematyczne
Pomiary terenu, opis jego budowy i mapy ziem dawnej Rzeczypospolitej.
-
1802–1803
Kartografia
Mapa Prus Południowych Gilly’ego
W Berlinie ukazuje się Special Karte von Südpreussen Davida Gilly’ego — mapa topograficzna Prus Południowych w 13 arkuszach, w skali około 1:150 000.
-
1815
Kartografia
Mapa pokazuje budowę geologiczną
Ukazuje się mapa geologiczna Stanisława Staszica, przygotowywana w latach 1806–1810. Przedstawia Polskę i sąsiednie obszary, pokazując, że mapa może służyć także badaniu skał i budowy ziemi.
-
1843
Kartografia
Mapa Kwatermistrzostwa trafia do druku
Topograficzna karta Królestwa Polskiego ukazuje się w skali 1:126 000. Na arkuszach widnieje rok 1839, choć Biblioteka Narodowa datuje ich wydanie na 1843 rok.
-
1859
Kartografia
Dawna Polska na mapie emigracyjnej
W Paryżu zostaje wydana Karta dawnej Polski Wojciecha Chrzanowskiego w skali 1:300 000. Powstaje na emigracji, gdy ziemie dawnej Rzeczypospolitej pozostają pod zaborami.
XX wiek
Od map WIG do atlasów komputerowych
Atlas Romera, mapy WIG, powojenne opracowania naukowe i kartografia komputerowa.
-
1916
Kartografia
Atlas Romera przedstawia ziemie polskie
Eugeniusz Romer wraz ze współpracownikami opracowuje Geograficzno-statystyczny atlas Polski. Mapy przedstawiają środowisko, ludność i gospodarkę ziem polskich. Atlas wykorzystano później w rokowaniach dotyczących granic odrodzonego państwa.
-
od 1919
Kartografia
Mapy dla odrodzonego państwa
Instytut Wojskowo-Geograficzny rozpoczyna wydawanie map topograficznych. Początkowo wykorzystuje opracowania państw zaborczych, wprowadzając polskie nazwy. Od 1921 roku działa pod nazwą Wojskowy Instytut Geograficzny — WIG.
-
1932
Dziedzictwo map
Odnalezione fragmenty mapy Polski
Fragmenty mapy Polski Wapowskiego wracają do badań dzięki odkryciu Kazimierza Piekarskiego w oprawach dawnych ksiąg. Ocalone skrawki pokazują m.in. część Wielkopolski i Żmudzi; przed wojną wykonano ich reprodukcje.
Przeczytaj całą historię : Odnalezione fragmenty mapy Polski
Fragment mapy Polski Bernarda Wapowskiego, około 1526. Wygląd zaginionego arkusza zachował się w dawnych reprodukcjach. -
do 1939
Kartografia
Mapa taktyczna WIG obejmuje II Rzeczpospolitą
Do wybuchu II wojny światowej Wojskowy Instytut Geograficzny zapewnił pokrycie kraju mapą taktyczną w skali 1:100 000. Arkusze ukazywały się w różnych redakcjach; ich treść aktualizowano, między innymi w latach trzydziestych.
Przeczytaj całą historię : Mapa taktyczna WIG obejmuje II Rzeczpospolitą
-
1944
Dziedzictwo map
Fragmenty Wapowskiego giną ponownie
Odnalezione fragmenty map Wapowskiego przepadają w pożarze Biblioteki Krasińskich w Warszawie. Pozostają wcześniejsze fotografie i reprodukcje: dzięki nim można nadal badać treść utraconych oryginałów.
Przeczytaj całą historię : Fragmenty Wapowskiego giną ponownie
-
1951–2009
Kartografia
Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski
W 1951 roku rozpoczynają się prace przygotowawcze nad Szczegółową Mapą Geologiczną Polski. Opracowanie autorskie wszystkich arkuszy w skali 1:50 000 ukończono do 2009 roku. Mapom towarzyszą przekroje, profile i objaśnienia geologiczne.
-
1973–1978
Kartografia
Narodowy Atlas Polski
Ukazuje się Narodowy Atlas Polski, opracowany w Instytucie Geografii Polskiej Akademii Nauk. To powojenny atlas narodowy obejmujący mapy tematyczne Polski.
-
1999–2000
Kartografia
Atlas Polski na płycie CD
W IGiPZ PAN powstaje Komputerowy Atlas Geograficzny Polski. Publikacja łączy dane, mapy i oprogramowanie oparte na systemie Aviso; istnieje wyłącznie w formie elektronicznej, na płycie CD. Obok map użytkownik ma dostęp do danych tekstowych i liczbowych opisujących przedstawione obiekty.
XXI wiek
Mapy w środowisku cyfrowym
Zbiory cyfrowe, współczesne dane przestrzenne i dostęp do map.
-
od 2005
Kartografia
Geoportal: dostęp do danych przestrzennych
Od 2005 roku rozwijany jest projekt Geoportal.gov.pl. Serwis zapewnia dostęp do danych przestrzennych i usług ich przeglądania, a jego rozwój obejmuje również narzędzia aktualizacji i publikacji danych.
-
2006
Dziedzictwo map
Polona otwiera cyfrowy dostęp do zbiorów
Biblioteka Narodowa uruchamia Polonę. Rozbudowywana biblioteka cyfrowa udostępnia także dawne mapy: można oglądać reprodukcje arkuszy i korzystać z ich opisów bez wizyty w czytelni.
-
2025
Kartografia
Arkusze map powstają z baz danych
5 czerwca GUGiK informuje o udostępnieniu zaktualizowanych wizualizacji kartograficznych w skali 1:10 000 dla całej Polski. Arkusze PDF są generowane automatycznie z bazy BDOT10k, rejestrów granic i nazw geograficznych oraz numerycznego modelu terenu.