Zakup starej mapy może być świetnym początkiem kolekcji, ale trzeba zachować ostrożność. Na rynku znajdziemy zarówno oryginalne mapy z epoki, jak i późniejsze odbitki, reprinty, faksymile oraz zwykłe wydruki dekoracyjne. Różnice między nimi są bardzo duże — szczególnie jeśli chodzi o wartość kolekcjonerską i cenę.
Poniżej znajdziesz praktyczny poradnik: gdzie kupować stare mapy, co sprawdzić przed zakupem i na jakie pułapki uważać.
Gdzie kupić stare mapy?
1. Antykwariaty
Antykwariat to jedno z bezpieczniejszych miejsc zakupu starej mapy. Dobry sprzedawca powinien podać autora, datowanie, technikę wykonania, wymiary oraz stan zachowania obiektu.
Plusy: rzetelniejszy opis, możliwość zadania pytań, większa szansa na poprawną identyfikację mapy.
Minusy: ceny bywają wyższe niż na portalach ogłoszeniowych czy giełdach staroci.
W internecie działa kilka antykwariatów i sklepów, które warto regularnie obserwować, jeśli interesują nas stare mapy.
raremaps.com
To jeden z moich ulubionych sklepów ze starymi mapami. Oferta jest ogromna i często aktualizowana, dlatego warto zaglądać tam regularnie. Minusem jest lokalizacja — zamawiamy z USA, co oznacza wyższe koszty wysyłki oraz możliwe dodatkowe opłaty na granicy.
Mimo to raremaps.com wyróżnia się bardzo profesjonalnym podejściem. Opisy są rozbudowane, zdjęcia i skany map bardzo dokładne, a obsługa klienta działa sprawnie. Dużym plusem jest też certyfikat autentyczności dołączany do zakupu. Warto zajrzeć również do zakładki z zespołem sklepu — widać, że za ofertą stoi cały sztab ludzi odpowiedzialnych za opisy, zdjęcia i obsługę klienta.
sanderusmaps.com
Oferta jest dużo skromniejsza niż w raremaps.com, ale sklep działa w Belgii, więc dla kupujących z Unii Europejskiej zakupy są prostsze. Odpadają dodatkowe opłaty celne, a koszty ograniczają się głównie do ceny mapy i wysyłki.
Opisy są rzetelne, a zdjęcia dobrej jakości. Minusem bywa kontakt z obsługą klienta — wiadomości czasem długo pozostają bez odpowiedzi albo trafiają do spamu. Pod tym względem raremaps.com wypada zdecydowanie lepiej.
antiquariat-krak.com.pl
To moje ostatnie odkrycie. Oferta jest znacznie mniejsza niż w dwóch poprzednich sklepach, ale warto ją obserwować. Antykwariat ma polski charakter, choć z tego, co udało mi się sprawdzić, działa z siedzibą w Niemczech.
Opisy i zdjęcia są przygotowane rzetelnie. Warto regularnie sprawdzać nowości, bo czasem pojawiają się tam ciekawe obiekty.
2. Domy aukcyjne i platformy aukcyjne
W tej kategorii warto zacząć od platformy OneBid, czyli serwisu, który łączy oferty tylko domów aukcyjnych i antykwariatów. Nie znajdziemy tam aukcji oferowanych przez osoby prywatne, co w moim przekonaniu jest dużym plusem.
Można tam znaleźć różne przedmioty kolekcjonerskie, w tym stare mapy, atlasy i ryciny. Trzeba jednak trafić na odpowiedni moment. Zdarzają się okresy, w których w ciągu miesiąca odbywa się kilka ciekawych aukcji map, a potem przez dłuższy czas nie pojawia się nic szczególnie interesującego.
Najsłabszym punktem wielu aukcji są opisy. Często są bardzo krótkie, a liczba zdjęć niewielka. W porównaniu z najlepszymi zagranicznymi sklepami, takimi jak raremaps.com, jakość prezentacji ofert bywa znacznie słabsza. W takich sytuacjach warto dopytać sprzedawcę o szczegóły, poprosić o dodatkowe zdjęcia i dokładne wymiary.
Przed zapisaniem się do aukcji należy koniecznie sprawdzić regulamin oraz wysokość opłaty aukcyjnej. Może ona wynosić 0%, 10%, a najczęściej około 20% doliczane do wylicytowanej kwoty. Do tego dochodzi jeszcze koszt wysyłki.
Domy aukcyjne dają zwykle większe bezpieczeństwo niż przypadkowy zakup od osoby prywatnej. Często do obiektu dołączany jest certyfikat lub potwierdzenie autentyczności. Warto obserwować między innymi aukcje organizowane przez Sopocki Dom Aukcyjny oraz DESA. Bardzo dobrze i wysoko oceniam oba domy aukcyjne. Pewnym utrudnieniem jest weryfikacja tożsamości przed przystąpieniem do aukcji w DESA oraz w SDA, ale jest ona jednorazowa.
3. Portale ogłoszeniowe i marketplace’y
Na portalach ogłoszeniowych można znaleźć okazje, ale jest to jeden z bardziej ryzykownych sposobów zakupu. W opisach często pojawiają się nieprecyzyjne określenia: „stara mapa”, „antyczna mapa”, „retro”, „vintage”, „stylizowana” czy „dekoracyjna”. Takie słowa nie potwierdzają, że mamy do czynienia z oryginałem.
Jeżeli sprzedaje osoba prywatna, trzeba pamiętać, że ewentualny zwrot może być problematyczny. Sprzedający może być przekonany, że mapa jest oryginalna, ale to nie znaczy, że faktycznie tak jest. Dlatego przy takich zakupach warto zachować szczególną ostrożność.
4. Giełdy staroci i pchle targi
Giełdy staroci wydają się naturalnym miejscem do szukania starych map. Sam regularnie bywam na giełdach w Poznaniu, Bytomiu czy Łodzi, ale muszę przyznać, że naprawdę rzadko trafiam tam na ciekawe egzemplarze.
Problemem jest nie tylko mała dostępność dobrych map, ale też sposób ich przechowywania. Często leżą w złych warunkach, są dotykane przez przypadkowe osoby, bywają pogniecione, poplamione albo oprawione w przypadkowy sposób.
Szczerze mówiąc, nie jest to miejsce, które polecałbym początkującym kolekcjonerom — chyba że trafi się naprawdę dobra okazja. Warto też pamiętać, że zapewnienia sprzedawcy o oryginalności mapy nie są żadną gwarancją. Giełdy staroci mają swój klimat i potrafią być bardzo ciekawe, ale łatwo tam również popełnić kosztowny błąd.
Oryginał, reprint czy reprodukcja?
Oryginalna mapa z epoki
To mapa wydrukowana w czasie, z którego pochodzi dana edycja. Może być miedziorytem, stalorytem, litografią albo drzeworytem. Często pochodzi z atlasu, książki, opisu podróży lub publikacji geograficznej.
Reprint
Reprint to późniejsze ponowne wydanie dawnej mapy. Może wyglądać bardzo dobrze, ale nie jest oryginałem z epoki.
Faksymile
Faksymile to wierna kopia oryginału, zwykle wykonana bardzo starannie. Może mieć wartość edukacyjną lub dekoracyjną, ale nie ma takiej wartości kolekcjonerskiej jak oryginalna mapa.
Reprodukcja dekoracyjna
To współczesny wydruk, często przygotowany z myślą o dekoracji wnętrza. Może być estetyczny, ale zazwyczaj nie ma większej wartości kolekcjonerskiej.
Co sprawdzić przed zakupem starej mapy?
- Autor lub wydawca — warto zwrócić uwagę na nazwiska takie jak Ortelius, Mercator, Blaeu, Homann, Münster, Braun czy Hogenberg.
- Data — sprawdź, czy podana data dotyczy konkretnego egzemplarza, późniejszej edycji, czy tylko pierwotnego wzoru mapy.
- Technika wykonania — miedzioryt, staloryt, litografia, drzeworyt, offset i druk cyfrowy oznaczają zupełnie różne rzeczy.
- Papier — zbyt gładki, biały i jednolity papier może wskazywać na współczesny wydruk.
- Wymiary — warto porównać je z opisami innych znanych egzemplarzy.
- Marginesy — mocno przycięte marginesy mogą obniżać wartość mapy.
- Stan zachowania — plamy, rozdarcia, ubytki, ślady zalania, podklejenia i naprawy mają duże znaczenie.
- Kolorowanie — może być oryginalne, późniejsze albo całkiem współczesne.
- Tył mapy — może pokazać ślady klejenia, tekst z atlasu, naprawy, pieczęcie albo przebarwienia.
- Pochodzenie — dobrze, gdy sprzedawca potrafi wskazać atlas, książkę lub kolekcję, z której pochodzi mapa.
Czerwone flagi przy zakupie
- brak dokładnych wymiarów,
- brak zdjęcia tyłu mapy,
- opis „XVII wiek” bez informacji o technice i wydaniu,
- słowa „stylizowana”, „retro”, „vintage” albo „dekoracyjna”,
- mapa w ramie, której nie można obejrzeć poza oprawą,
- brak informacji o uszkodzeniach,
- nienaturalnie postarzany papier,
- druk cyfrowy sprzedawany jako stara mapa,
- podejrzanie niska cena przy rzekomo bardzo rzadkim obiekcie,
- sprzedawca unika odpowiedzi na konkretne pytania.
Jakie zdjęcia warto poprosić przed zakupem?
- zdjęcie całej mapy bez przycięcia,
- zbliżenie tytułu i kartusza,
- zbliżenie podpisów, dat i nazwisk,
- zdjęcie marginesów,
- zdjęcie narożników,
- zdjęcie środka mapy, zwłaszcza jeśli była składana,
- zdjęcie wszystkich uszkodzeń,
- zdjęcie odwrotu,
- zdjęcie papieru pod światło, jeśli może mieć znak wodny.
Czy mapa w ramie to dobry zakup?
Niekoniecznie. Rama może poprawiać wygląd mapy, ale często ukrywa jej wady: przycięte marginesy, plamy, podklejenia albo uszkodzenia papieru.
Przy droższych mapach najlepiej obejrzeć obiekt poza ramą albo poprosić o zdjęcia wykonane przed oprawieniem.
Jak zacząć kolekcję starych map?
Najlepiej wybrać konkretny temat kolekcji. Dzięki temu zakupy będą bardziej świadome, a całość z czasem stanie się spójna.
Popularne kierunki kolekcjonowania to:
- mapy Polski,
- mapy Europy,
- mapy świata,
- mapy wybranego regionu,
- plany miast,
- mapy morskie,
- mapy wojskowe,
- mapy kolejowe,
- widoki miast,
- mapy z dawnych atlasów.
Czy stare mapy to dobra inwestycja?
Nie każda stara mapa będzie zyskiwać na wartości. Najważniejsze są: autentyczność, rzadkość, temat, autor, stan zachowania oraz popyt wśród kolekcjonerów.
Najbezpieczniej kupować mapy dobrze opisane, autentyczne i po prostu ciekawe dla nas samych. Wtedy nawet bez szybkiego wzrostu wartości pozostają wartościowym elementem kolekcji.
Podsumowanie
Przed zakupem starej mapy nie warto kierować się wyłącznie wyglądem. Trzeba sprawdzić technikę wykonania, papier, wymiary, marginesy, stan zachowania, tył mapy oraz opis sprzedawcy.
Najwięcej pomyłek dotyczy reprodukcji sprzedawanych jako stare mapy. Dlatego przy droższych zakupach warto poprosić o dodatkowe zdjęcia albo skonsultować obiekt przed zakupem.
Masz starą mapę, plan miasta, rycinę albo dawny widok i chcesz sprawdzić, czy to oryginał? Skontaktuj się ze Starym Fyrtlem — pomożemy ocenić przedmiot kolekcjonerskim okiem.